Velîsinin izni olmadan nikâhlanan kadının nikâhı bâtıldır; velîsi olmayanın velîsi sultandır.

Âişe (radıyallahu anhâ) şöyle rivayet etti:

Resûlullah (sallallahu aleyhi ve sellem) şöyle buyurdu: “Velîsinin izni olmadan nikâhlanan her kadının nikâhı bâtıldır, nikâhı bâtıldır, nikâhı bâtıldır. Eğer (koca) onunla birleşmişse, ondan helal saydığı mahremiyeti karşılığında mehir kadının hakkıdır. Eğer (velîler) anlaşmazlığa düşerlerse, sultan, velîsi olmayanın velîsidir.”

Ebû Îsâ (Tirmizî) dedi ki: Bu hadis hasendir. Yahyâ b. Saîd el-Ensârî, Yahyâ b. Eyyûb, Süfyân es-Sevrî ve hâfızlardan başka birçok kişi İbn Cüreyc'ten bunun benzerini rivayet etmiştir. Ebû Îsâ dedi ki: Ebû Mûsâ hadisi, hakkında ihtilaf bulunan bir hadistir. Onu İsrâîl, Şerîk b. Abdullah, Ebû Avâne, Züheyr b. Muâviye ve Kays b. er-Rebî', Ebû İshâk'tan, o Ebû Bürde'den, o Ebû Mûsâ'dan, o da Peygamber'den (sallallahu aleyhi ve sellem) rivayet etmiştir. Esbât b. Muhammed ve Zeyd b. Hubâb da Yûnus b. Ebû İshâk'tan, o Ebû İshâk'tan, o Ebû Bürde'den, o Ebû Mûsâ'dan, o da Peygamber'den (sallallahu aleyhi ve sellem) rivayet etmiştir. Ebû Ubeyde el-Haddâd ise Yûnus b. Ebû İshâk'tan, o Ebû Bürde'den, o Ebû Mûsâ'dan, o da Peygamber'den (sallallahu aleyhi ve sellem) benzerini rivayet etmiş, içinde “Ebû İshâk'tan” ifadesini zikretmemiştir. Yûnus b. Ebû İshâk'tan, o Ebû Bürde'den, o da Peygamber'den (sallallahu aleyhi ve sellem) diye de rivayet edilmiştir. Şu'be ve Sevrî ise Ebû İshâk'tan, o Ebû Bürde'den, o da Peygamber'den (sallallahu aleyhi ve sellem) “Velî olmadan nikâh olmaz” diye rivayet etmişlerdir. Süfyân'ın talebelerinden bazıları da Süfyân'dan, o Ebû İshâk'tan, o Ebû Bürde'den, o da Ebû Mûsâ'dan diye zikretmiştir; bu sahih değildir. Ebû İshâk'tan, o Ebû Bürde'den, o Ebû Mûsâ'dan, o da Peygamber'den (sallallahu aleyhi ve sellem) “Velî olmadan nikâh olmaz” diye rivayet edenlerin rivayeti bana göre daha sahihtir; çünkü onların Ebû İshâk'tan dinlemeleri farklı zamanlarda olmuştur. Şu'be ve Sevrî, bu hadisi Ebû İshâk'tan rivayet eden bu kişilerin hepsinden daha hâfız ve daha sağlam olsalar da bana göre bunların rivayeti (doğruya) daha yakındır; çünkü Şu'be ve Sevrî bu hadisi Ebû İshâk'tan tek bir mecliste dinlemişlerdir. Buna delâlet eden şeylerden biri şudur: Bize Mahmûd b. Gaylân rivayet etti, (dedi ki:) Bize Ebû Dâvûd rivayet etti, (dedi ki:) Bize Şu'be haber verdi, dedi ki: Süfyân es-Sevrî'yi, Ebû İshâk'a: “Ebû Bürde'yi, ‘Resûlullah (sallallahu aleyhi ve sellem): Velî olmadan nikâh olmaz, buyurdu’ derken işittin mi?” diye sorarken işittim. (Ebû İshâk): “Evet” dedi. Bu haber, Şu'be ve Sevrî'nin bu hadisi aynı vakitte dinlediklerine delâlet etmektedir. İsrâîl ise Ebû İshâk (rivayetleri) hususunda güvenilir ve sağlamdır (sika sebt). Muhammed b. el-Müsennâ'yı şöyle derken işittim: Abdurrahman b. Mehdî'yi şöyle derken işittim: “Sevrî'nin Ebû İshâk'tan rivayet ettiği hadislerden kaçırdıklarımı, ancak bu hususta İsrâîl'e güvendiğim için kaçırdım; çünkü o, onları daha eksiksiz getirirdi.”

Âişe'nin bu babda Peygamber'den (sallallahu aleyhi ve sellem) rivayet ettiği “Velî olmadan nikâh olmaz” hadisi bana göre hasen bir hadistir. Onu İbn Cüreyc, Süleymân b. Mûsâ'dan, o Zührî'den, o Urve'den, o Âişe'den, o da Peygamber'den (sallallahu aleyhi ve sellem) rivayet etmiştir. Haccâc b. Ertât ve Ca'fer b. Rebîa da onu Zührî'den, o Urve'den, o Âişe'den, o da Peygamber'den (sallallahu aleyhi ve sellem) rivayet etmiştir. Hişâm b. Urve'den, o babasından, o Âişe'den, o da Peygamber'den (sallallahu aleyhi ve sellem) bunun benzeri rivayet edilmiştir. Hadis ehlinden bazıları, Zührî'nin Urve'den, onun Âişe'den, onun da Peygamber'den (sallallahu aleyhi ve sellem) rivayet ettiği hadis hakkında (tenkit edici) söz söylemişlerdir. İbn Cüreyc dedi ki: Sonra Zührî ile karşılaştım ve ona (bu hadisi) sordum; onu tanımadı. Bu sebeple bu hadisi zayıf saydılar. Yahyâ b. Maîn'den şöyle dediği nakledilmiştir: “Bu sözü İbn Cüreyc'ten İsmâil b. İbrâhim'den başkası zikretmemiştir.” Yahyâ b. Maîn dedi ki: “İsmâil b. İbrâhim'in İbn Cüreyc'ten dinlemesi pek sağlam değildir; o, İbn Cüreyc'ten işittiklerini, kitaplarını Abdülmecîd b. Abdülazîz b. Ebû Revvâd'ın kitaplarıyla karşılaştırarak düzeltmiştir.” Yahyâ, İsmâil b. İbrâhim'in İbn Cüreyc'ten rivayetini zayıf saymıştır.

Bu babda amel, ilim ehli nezdinde Peygamber'in (sallallahu aleyhi ve sellem) “Velî olmadan nikâh olmaz” hadisine göredir. Peygamber'in (sallallahu aleyhi ve sellem) ashabından Ömer b. el-Hattâb, Ali b. Ebû Tâlib, Abdullah b. Abbâs, Ebû Hüreyre ve başkaları bunlardandır. Tâbiîn fakihlerinden bazılarından da “Velî olmadan nikâh olmaz” dedikleri rivayet edilmiştir; Saîd b. el-Müseyyeb, Hasan el-Basrî, Şüreyh, İbrâhim en-Nehaî, Ömer b. Abdülazîz ve başkaları bunlardandır. Süfyân es-Sevrî, Evzâî, Abdullah b. el-Mübârek, Mâlik, Şâfiî, Ahmed ve İshâk da bu görüştedir.