Tebük'ten geri kalan Ka'b b. Mâlik: Allah beni ancak doğruluk sayesinde kurtardı, dedi.

Ka'b b. Mâlik'in (radıyallahu anh) gözleri görmez olunca oğulları arasından ona yol gösteren Abdullah b. Ka'b şöyle rivayet etti:

Ka'b b. Mâlik'i, Tebük kıssasında (gazveden) geri kaldığı zamanı anlatırken işittim. Ka'b şöyle dedi: Tebük gazvesi dışında Resûlullah'ın (sallallahu aleyhi ve sellem) yaptığı hiçbir gazvede ondan geri kalmadım. Ancak Bedir gazvesinde geri kalmıştım; fakat ondan geri kalan hiç kimse kınanmadı. Çünkü Resûlullah (sallallahu aleyhi ve sellem) ancak Kureyş kervanını (ele geçirmek) isteyerek çıkmıştı; nihayet Allah, onlarla düşmanlarını önceden kararlaştırılmamış bir şekilde bir araya getirdi. Andolsun ki İslâm üzerine birbirimizden kesin söz aldığımız Akabe gecesinde Resûlullah (sallallahu aleyhi ve sellem) ile birlikte bulundum. Bedir insanlar arasında ondan daha çok anılsa da, onun yerine Bedir'de bulunmuş olmayı istemem.

Benim haberim şudur: O gazvede ondan geri kaldığım zamanki kadar hiçbir zaman daha güçlü ve daha varlıklı olmamıştım. Vallahi ondan önce yanımda hiçbir zaman iki binek devesi bir araya gelmemişti; o gazvede ikisini bir araya getirdim. Resûlullah (sallallahu aleyhi ve sellem) bir gazveye niyet ettiğinde, mutlaka başka bir yeri kastediyormuş gibi gösterirdi. Nihayet o gazve geldi. Resûlullah (sallallahu aleyhi ve sellem) o gazveye şiddetli bir sıcakta çıktı; uzak bir yolculukla, çöllerle ve kalabalık bir düşmanla karşı karşıya kaldı. Gazvelerinin hazırlığını yapsınlar diye müslümanlara işlerini açıkça ortaya koydu ve onlara yöneldiği yönü haber verdi. Resûlullah (sallallahu aleyhi ve sellem) ile birlikte olan müslümanlar çoktu; onları bir araya toplayan (kayıt tutan) bir defter de yoktu -divanı kastediyor-.

Ka'b dedi ki: Gaip olmak isteyen hiçbir adam yoktu ki, hakkında Allah'ın vahyi inmedikçe (durumunun) gizli kalacağını sanmasın. Resûlullah (sallallahu aleyhi ve sellem) o gazveye meyvelerin ve gölgelerin hoş olduğu bir zamanda çıktı. Resûlullah (sallallahu aleyhi ve sellem) ve onunla birlikte müslümanlar hazırlandılar. Ben de onlarla birlikte hazırlanmak için sabahleyin çıkmaya başladım; fakat hiçbir şey yapmadan dönüyordum ve kendi kendime: “Ben buna gücü yeterim” diyordum. Bu (gevşeklik) beni oyalayıp durdu; nihayet insanlar ciddi bir şekilde (hazırlığa) koyuldu. Resûlullah (sallallahu aleyhi ve sellem) ve onunla birlikte müslümanlar sabahleyin (yola çıktılar); ben ise hazırlığımdan hiçbir şey yapmamıştım. “Ondan bir ya da iki gün sonra hazırlanır, sonra onlara yetişirim” dedim. Onlar ayrıldıktan sonra hazırlanmak için sabahleyin çıktım; hiçbir şey yapmadan döndüm. Sonra (yine) sabahleyin çıktım, sonra hiçbir şey yapmadan döndüm. (Bu hâl) bende devam etti; nihayet onlar hızla (yol) aldılar ve gazve (elden) kaçtı. Yola çıkıp onlara yetişmeye niyet ettim; keşke (bunu) yapsaydım! Fakat bu bana takdir edilmedi.

Resûlullah'ın (sallallahu aleyhi ve sellem) çıkışından sonra insanların arasına çıkıp içlerinde dolaştığımda, münafıklıkla itham edilmiş bir adamdan ya da Allah'ın mazur saydığı zayıflardan bir adamdan başkasını görmemem beni üzüyordu. Resûlullah (sallallahu aleyhi ve sellem) Tebük'e varıncaya kadar beni anmadı. Tebük'te topluluğun içinde otururken: “Ka'b ne yaptı?” buyurdu. Benî Seleme'den bir adam: “Ey Allah'ın Resûlü! Onu iki bürdesi ve kendi yanlarına (kibirle) bakması alıkoydu” dedi. Muâz b. Cebel: “Ne kötü söyledin! Vallahi ey Allah'ın Resûlü, onun hakkında hayırdan başka bir şey bilmiyoruz” dedi. Resûlullah (sallallahu aleyhi ve sellem) sustu.

Ka'b b. Mâlik dedi ki: Onun (Medine'ye) dönmek üzere yöneldiği haberi bana ulaşınca üzüntüm beni sardı. Yalan (bahaneler) düşünmeye başladım ve: “Yarın onun öfkesinden ne ile kurtulacağım?” diyordum. Bu hususta ailemden görüş sahibi herkesten yardım istedim. “Resûlullah (sallallahu aleyhi ve sellem) gelmek üzere (yaklaştı)” denilince bâtıl (düşünceler) benden uzaklaştı ve içinde yalan bulunan hiçbir şeyle ondan asla kurtulamayacağımı anladım. Ona doğruyu söylemeye kesin karar verdim. Resûlullah (sallallahu aleyhi ve sellem) sabahleyin geldi. Bir yolculuktan döndüğünde önce mescide uğrar, orada iki rekât namaz kılar, sonra insanlar için otururdu. Bunu yapınca (gazveden) geri kalanlar ona geldi; özür beyan etmeye ve ona yemin etmeye başladılar. Seksen küsur adamdılar. Resûlullah (sallallahu aleyhi ve sellem) onların açığa vurduklarını kabul etti, onlardan biat aldı, onlar için bağışlanma diledi ve içlerini Allah'a havale etti.

Ben de ona geldim. Selam verince öfkeli bir kimsenin tebessümü ile tebessüm etti, sonra: “Gel” buyurdu. Yürüyerek gelip önüne oturdum. Bana: “Seni geri bırakan ne oldu? Bineğini satın almış değil miydin?” buyurdu. Ben de şöyle dedim: “Evet! Vallahi ben dünya ehlinden senden başka birinin yanında otursaydım, bir mazeretle onun öfkesinden kurtulacağımı düşünürdüm; bana (ikna edici) konuşma kabiliyeti verilmiştir. Fakat vallahi şunu kesinlikle biliyorum: Bugün sana, benden razı olacağın yalan bir söz söylesem, pek yakında Allah seni bana öfkelendirecektir. Eğer sana, bundan dolayı bana kırılacağın doğru bir söz söylersem, bunda Allah'ın affını umarım. Hayır, vallahi hiçbir mazeretim yoktu. Vallahi senden geri kaldığım zamanki kadar hiçbir zaman daha güçlü ve daha varlıklı olmamıştım.” Resûlullah (sallallahu aleyhi ve sellem): “Buna gelince, doğru söyledi. Haydi kalk, Allah senin hakkında hüküm verinceye kadar (bekle)” buyurdu.

Kalktım. Benî Seleme'den bazı adamlar fırlayıp ardımdan geldiler ve bana: “Vallahi bundan önce senin bir günah işlediğini bilmiyoruz. (Gazveden) geri kalanların Resûlullah'a (sallallahu aleyhi ve sellem) beyan ettikleri gibi bir özür beyan etmekten âciz kaldın. Resûlullah'ın (sallallahu aleyhi ve sellem) senin için bağışlanma dilemesi günahına yeterdi” dediler. Vallahi beni o kadar kınadılar ki (Resûlullah'a) dönüp kendimi yalanlamak istedim. Sonra onlara: “Benimle birlikte bu (durum) başka birinin başına geldi mi?” dedim. “Evet, iki adam senin söylediğin gibi söyledi; onlara da sana söylenenin aynısı söylendi” dediler. “Onlar kim?” dedim. “Mürâre b. Rebî' el-Amrî ve Hilâl b. Ümeyye el-Vâkıfî” dediler. Bana Bedir'de bulunmuş, kendilerinde (bana) örnek bulunan iki salih adamı andılar. Onları bana anınca (kararımda) devam ettim.

Resûlullah (sallallahu aleyhi ve sellem), kendisinden geri kalanlar arasından biz üçümüzle konuşmayı müslümanlara yasakladı. İnsanlar bizden uzak durdular ve bize karşı değiştiler; öyle ki yeryüzü bile gözümde yabancılaştı; o artık tanıdığım (yer) değildi. Bu hâl üzere elli gece kaldık. İki arkadaşım boyun büküp evlerinde oturdular ve ağlıyorlardı. Ben ise topluluğun en genci ve en dayanıklısıydım. Dışarı çıkıyor, müslümanlarla birlikte namazda bulunuyor ve çarşılarda dolaşıyordum; fakat kimse benimle konuşmuyordu. Namazdan sonra meclisinde iken Resûlullah'a (sallallahu aleyhi ve sellem) gelip ona selam veriyor ve kendi kendime: “Selamımı almak için dudaklarını kıpırdattı mı, kıpırdatmadı mı?” diyordum. Sonra ona yakın bir yerde namaz kılıyor ve ona gizlice bakıyordum. Namazıma yöneldiğimde bana bakıyor, ona doğru döndüğümde benden yüz çeviriyordu.

İnsanların bu soğukluğu bana uzun gelince yürüdüm ve amcamın oğlu ve insanların bana en sevimlisi olan Ebû Katâde'nin bahçesinin duvarına tırmandım. Ona selam verdim; vallahi selamımı almadı. “Ey Ebû Katâde! Allah adına sana soruyorum: Allah'ı ve Resûlü'nü sevdiğimi biliyor musun?” dedim. Sustu. Ona tekrar dönüp Allah adına sordum; yine sustu. Tekrar dönüp Allah adına sordum. “Allah ve Resûlü daha iyi bilir” dedi. Gözlerimden yaşlar boşandı; dönüp duvara tırmandım (ve oradan çıktım).

(Ka'b) dedi ki: Medine çarşısında yürürken, Medine'de satmak üzere yiyecek getirenlerden, Şam halkının Nabatîlerinden bir Nabatî: “Kim (beni) Ka'b b. Mâlik'e götürür?” diyordu. İnsanlar ona (beni) işaret etmeye başladılar. Nihayet yanıma gelince bana Gassân kralından bir mektup verdi. Onda şöyle yazıyordu: “Bundan sonra: Bana ulaştı ki arkadaşın sana kaba davranmış. Allah seni hor görüleceğin ve (hakkının) zayi edileceği bir yurtta kılmadı. Bize katıl, sana yardım edelim.” Onu okuyunca: “Bu da belâdandır” dedim. Onu tandıra götürüp onunla tandırı yaktım.

Nihayet elli geceden kırkı geçince Resûlullah'ın (sallallahu aleyhi ve sellem) elçisi bana geldi ve: “Resûlullah (sallallahu aleyhi ve sellem) sana hanımından uzak durmanı emrediyor” dedi. “Onu boşayayım mı, yoksa ne yapayım?” dedim. “Hayır, bilakis ondan uzak dur, ona yaklaşma” dedi. İki arkadaşıma da bunun gibisini gönderdi. Hanımıma: “Ailenin yanına git ve Allah bu iş hakkında hüküm verinceye kadar onların yanında kal” dedim.

Ka'b dedi ki: Hilâl b. Ümeyye'nin hanımı Resûlullah'a (sallallahu aleyhi ve sellem) gelip: “Ey Allah'ın Resûlü! Hilâl b. Ümeyye bakımsız kalmış, hizmetçisi olmayan bir ihtiyardır. Ona hizmet etmemden hoşlanmaz mısın?” dedi. “Hayır, fakat sana yaklaşmasın” buyurdu. (Kadın): “Vallahi onun hiçbir şeye karşı hareketi (isteği) yok. Vallahi başına o iş geldiğinden beri bugününe kadar ağlayıp duruyor” dedi. Ailemden bazıları bana: “Hilâl b. Ümeyye'nin hanımına ona hizmet etmesi için izin verdiği gibi sen de hanımın hakkında Resûlullah'tan (sallallahu aleyhi ve sellem) izin istesen” dediler. Ben: “Vallahi onun hakkında Resûlullah'tan (sallallahu aleyhi ve sellem) izin istemem. Ondan izin istediğimde Resûlullah'ın (sallallahu aleyhi ve sellem) ne diyeceğini nereden bileyim? Ben genç bir adamım” dedim.

Bundan sonra on gece daha kaldım; nihayet Resûlullah'ın (sallallahu aleyhi ve sellem) bizimle konuşmayı yasakladığı zamandan itibaren elli gecemiz tamamlandı. Elli (gece)nin sabahında, evlerimizden birinin damında sabah namazını kıldığımda, Allah'ın (Kur'ân'da) andığı hâl üzere -nefsim bana dar gelmiş, yeryüzü bütün genişliğine rağmen bana dar gelmişken- otururken, Sel' dağının üzerine çıkmış bir bağıranın en yüksek sesiyle: “Ey Ka'b b. Mâlik! Müjde!” diye bağırdığını işittim. Hemen secdeye kapandım ve (sıkıntıdan) kurtuluşun geldiğini anladım. Resûlullah (sallallahu aleyhi ve sellem) sabah namazını kıldığı zaman Allah'ın tevbemizi kabul ettiğini ilan etmişti. İnsanlar bizi müjdelemeye gittiler; iki arkadaşıma doğru da müjdeciler gitti. Bir adam bana doğru at koşturdu; Eslem (kabilesin)den biri de koşup dağın üzerine çıktı; ses attan daha hızlıydı. Sesini işittiğim kişi beni müjdelemek için yanıma gelince iki elbisemi çıkarıp müjdesine karşılık ona giydirdim. Vallahi o gün o ikisinden başka (elbisem) yoktu. İki elbise ödünç alıp giydim ve Resûlullah'a (sallallahu aleyhi ve sellem) doğru gittim. İnsanlar bölük bölük beni karşılıyor, tevbemden dolayı beni tebrik ediyor ve: “Allah'ın tevbeni kabul etmesi sana kutlu olsun” diyorlardı.

Ka'b dedi ki: Nihayet mescide girdim. Bir de baktım ki Resûlullah (sallallahu aleyhi ve sellem) oturuyor, etrafında da insanlar var. Talha b. Ubeydullah koşar adımlarla bana doğru kalktı; benimle musafaha etti ve beni tebrik etti. Vallahi Muhâcirlerden ondan başka bana doğru kalkan olmadı. Bunu Talha için hiç unutmam.

Ka'b dedi ki: Resûlullah'a (sallallahu aleyhi ve sellem) selam verdiğimde, Resûlullah (sallallahu aleyhi ve sellem) yüzü sevinçten parlarken: “Annenin seni doğurduğundan beri üzerinden geçen en hayırlı gün ile müjdelen!” buyurdu. Ben: “Ey Allah'ın Resûlü! Bu senin katından mı, yoksa Allah katından mı?” dedim. “Hayır, bilakis Allah katındandır” buyurdu. Resûlullah (sallallahu aleyhi ve sellem) sevindiği zaman yüzü aydınlanırdı; sanki bir ay parçası gibi olurdu; biz bunu ondan bilirdik. Önüne oturunca: “Ey Allah'ın Resûlü! Tevbemin bir parçası da malımdan sıyrılıp onu Allah'a ve Resûlü'ne sadaka olarak vermemdir” dedim. Resûlullah (sallallahu aleyhi ve sellem): “Malının bir kısmını kendine alıkoy; bu senin için daha hayırlıdır” buyurdu. “Öyleyse Hayber'deki payımı alıkoyuyorum” dedim. Ve: “Ey Allah'ın Resûlü! Allah beni ancak doğruluk sayesinde kurtardı. Tevbemin bir parçası da hayatta kaldığım sürece doğrudan başka bir şey konuşmamamdır” dedim. Vallahi bunu Resûlullah'a (sallallahu aleyhi ve sellem) söylediğim zamandan beri, söz doğruluğu hususunda Allah'ın, beni denediğinden daha güzel bir şekilde denediği müslümanlardan hiç kimseyi bilmiyorum. Bunu Resûlullah'a (sallallahu aleyhi ve sellem) söylediğim zamandan bugünüme kadar kasten bir yalan söylemedim. Kalan (ömrümde) de Allah'ın beni koruyacağını umuyorum.

Allah, Resûlü'ne (sallallahu aleyhi ve sellem) şu âyetleri indirdi: “Andolsun Allah, Peygamber'in ve Muhâcirlerin tevbesini kabul etti...” sözünden “...ve doğrularla beraber olun” sözüne kadar (Tevbe 9/117-119). Vallahi Allah beni İslâm'a hidayet ettikten sonra bana, Resûlullah'a (sallallahu aleyhi ve sellem) karşı doğru söylememden -ona yalan söyleyip de yalan söyleyenlerin helak olduğu gibi helak olmamamdan- daha büyük gördüğüm bir nimet asla vermedi. Çünkü Allah, vahyi indirdiğinde yalan söyleyenler hakkında, herhangi birine söylediğinin en kötüsünü söyledi. Tebâreke ve teâlâ şöyle buyurdu: “Onların yanına döndüğünüzde size Allah adına yemin edecekler...” sözünden “...şüphesiz Allah fâsıklar topluluğundan razı olmaz” sözüne kadar (Tevbe 9/95-96).

Ka'b dedi ki: Biz üçümüz, Resûlullah'ın (sallallahu aleyhi ve sellem) kendisine yemin ettiklerinde (özürlerini) kabul edip biat aldığı ve bağışlanma dilediği o kimselerin işinden geri bırakıldık. Resûlullah (sallallahu aleyhi ve sellem) bizim işimizi, Allah onun hakkında hüküm verinceye kadar erteledi. İşte bu yüzden Allah: “Geri bırakılan o üç kişinin de (tevbesini kabul etti)” (Tevbe 9/118) buyurdu. Allah'ın andığı (bu geri bırakılış), bizim gazveden geri kalmamız değildir; ancak onun (Peygamber'in) bizi, kendisine yemin edip özür beyan eden ve (özrü) kabul edilen kimselerden geri bırakması ve işimizi ertelemesidir.