Bilâl geceleyin ezan okur; İbn Ümmü Mektûm'un ezanını işitinceye kadar yiyin, için.

Abdullah b. Ömer (radıyallahu anhümâ) şöyle rivayet etti:

Peygamber (sallallahu aleyhi ve sellem) şöyle buyurdu: “Bilâl geceleyin ezan okur; İbn Ümmü Mektûm'un ezanını işitinceye kadar yiyin, için.”

Ebû Îsâ (Tirmizî) dedi ki: Bu babda İbn Mes'ûd'dan, Âişe'den, Üneyse'den, Enes'ten, Ebû Zer'den ve Semure'den de rivayet vardır.

Ebû Îsâ dedi ki: İbn Ömer'in hadisi hasen sahihtir. İlim ehli geceleyin ezan okunması konusunda ihtilaf etmiştir. Bazı ilim ehli, müezzin geceleyin ezan okursa bu ona yeterlidir, (ezanı) iade etmez, demiştir; bu, Mâlik, İbnü'l-Mübârek, Şâfiî, Ahmed ve İshâk'ın görüşüdür. Bazı ilim ehli ise geceleyin ezan okursa iade eder, demiştir; Süfyân es-Sevrî bu görüştedir. Hammâd b. Seleme, Eyyûb'dan, o Nâfi'den, o da İbn Ömer'den şunu rivayet etmiştir: Bilâl geceleyin ezan okudu; Peygamber (sallallahu aleyhi ve sellem) ona, “Kul uyuyakalmış” diye seslenmesini emretti.

Ebû Îsâ dedi ki: Bu hadis mahfûz değildir. Sahih olan, Ubeydullah b. Ömer ve başkalarının Nâfi'den, onun da İbn Ömer'den rivayet ettiği şu hadistir: Peygamber (sallallahu aleyhi ve sellem): “Bilâl geceleyin ezan okur; İbn Ümmü Mektûm ezan okuyuncaya kadar yiyin, için” buyurdu. Abdülazîz b. Ebû Revvâd da Nâfi'den, Ömer'in bir müezzininin geceleyin ezan okuduğunu, Ömer'in de ona ezanı iade etmesini emrettiğini rivayet etmiştir. Bu da sahih değildir; çünkü Nâfi'nin Ömer'den rivayeti munkatıdır. Hammâd b. Seleme'nin kastettiği belki de bu hadistir. Sahih olan, Ubeydullah'ın ve birçok kişinin Nâfi'den, onun İbn Ömer'den; Zührî'nin de Sâlim'den, onun İbn Ömer'den rivayet ettikleri şu hadistir: Peygamber (sallallahu aleyhi ve sellem): “Bilâl geceleyin ezan okur” buyurdu.

Ebû Îsâ dedi ki: Eğer Hammâd'ın hadisi sahih olsaydı bu hadisin bir anlamı kalmazdı. Zira Resûlullah (sallallahu aleyhi ve sellem) “Bilâl geceleyin ezan okur” buyurmuştur; onlara ancak gelecekte olacak şeyi emretmiş ve “Bilâl geceleyin ezan okur” demiştir. Eğer fecir doğmadan önce ezan okuduğunda ona ezanı iade etmesini emretmiş olsaydı, “Bilâl geceleyin ezan okur” demezdi. Ali b. el-Medînî dedi ki: Hammâd b. Seleme'nin Eyyûb'dan, onun Nâfi'den, onun İbn Ömer'den, onun da Peygamber'den (sallallahu aleyhi ve sellem) rivayet ettiği hadis mahfûz değildir; Hammâd b. Seleme bunda hata etmiştir.