Muhallim b. Cessâme kıssası: Ey Uyeyne! Diyeti kabul etmez misin? Allah'ım! Muhallim'i bağışlama!

Ziyâd b. Sa'd b. Dumeyre es-Sülemî, babasından -Mûsâ (b. İsmâîl'in) rivayetinde: ve dedesinden- şöyle rivayet etti:

(Bu, Vehb'in rivayetidir; o daha tamdır.) (Babası ve dedesi) Resûlullah (sallallahu aleyhi ve sellem) ile birlikte Huneyn'de bulunmuşlardı. Muhallim b. Cessâme el-Leysî, İslâm döneminde Eşca' kabilesinden bir adamı öldürdü. Bu, Resûlullah'ın (sallallahu aleyhi ve sellem) hükmettiği ilk diyet (gıyer) idi. Uyeyne, Eşcaî'nin öldürülmesi hakkında (onun lehine) konuştu; çünkü (Eşcaî) Gatafân'dandı. Akra' b. Hâbis de Muhallim'i savunarak konuştu; çünkü (Muhallim) Hındif'tendi. Sesler yükseldi, çekişme ve gürültü çoğaldı. Resûlullah (sallallahu aleyhi ve sellem): “Ey Uyeyne! Diyeti kabul etmez misin?” buyurdu. Uyeyne: “Hayır, Allah'a yemin olsun ki onun kadınlarına, onun benim kadınlarıma yaşattığı savaş ve hüznü yaşatmadıkça (kabul etmem)” dedi. Sonra sesler (yine) yükseldi, çekişme ve gürültü çoğaldı. Resûlullah (sallallahu aleyhi ve sellem): “Ey Uyeyne! Diyeti kabul etmez misin?” buyurdu. Uyeyne yine aynı şeyi söyledi. Sonunda Benî Leys'ten Mükeytil denilen, üzerinde silahı, elinde de deri kalkanı bulunan bir adam kalkıp şöyle dedi: “Ey Allah'ın Resûlü! Bu adamın İslâm'ın ilk döneminde yaptığı şeye, sulamaya gelen ve öndekileri vurulunca arkadakileri kaçan bir koyun sürüsünden başka bir benzer bulamadım. Bugün (kısas) sünnetini koy, yarın (dilersen) değiştir.” Bunun üzerine Resûlullah (sallallahu aleyhi ve sellem): “(Diyetin) ellisi hemen şu yerimizde, ellisi de Medine'ye döndüğümüzde (verilecek)” buyurdu. Bu, onun yolculuklarından birinde olmuştu. Muhallim uzun boylu, esmer bir adamdı; insanların bir kenarındaydı. (İnsanlar) onu (kurtarmaya) uğraşmaya devam ettiler; nihayet (kısastan) kurtuldu. Gözleri yaşlı olarak Resûlullah'ın (sallallahu aleyhi ve sellem) önüne oturdu ve şöyle dedi: “Ey Allah'ın Resûlü! Sana ulaşan şeyi ben yaptım. Ben, tebâreke ve teâlâ olan Allah'a tövbe ediyorum. Ey Allah'ın Resûlü! Benim için aziz ve celil olan Allah'tan bağışlanma dile.” Resûlullah (sallallahu aleyhi ve sellem) yüksek sesle: “Onu İslâm'ın ilk döneminde silahınla mı öldürdün? Allah'ım! Muhallim'i bağışlama!” buyurdu. Ebû Seleme (Mûsâ b. İsmâîl) şunu ekledi: (Muhallim) kalktı; gözyaşlarını ridâsının ucuyla siliyordu. İbn İshâk dedi ki: Kavmi, Resûlullah'ın (sallallahu aleyhi ve sellem) bundan sonra onun için bağışlanma dilediğini iddia etti.

Ebû Dâvûd dedi ki: Nadr b. Şumeyl şöyle dedi: Gıyer, diyettir.