Uydurma (mevzû) hadis nedir, nasıl anlaşılır?

Mevzû hadis, Hz. Peygamber'in söylemediği hâlde ona yalan yere nispet edilen sözdür. Hadis âlimleri buna "hadis" demeyi bile doğru bulmaz ve uydurma olduğunu belirtmeden nakletmeyi haram sayar. Çünkü Peygamber, "Kim benim adıma bilerek yalan söylerse cehennemdeki yerine hazırlansın" buyurmuştur (Buhârî, İlim 38; Müslim, Mukaddime 2).

Âlimlerin bir rivayetin uydurma olduğunu anlamak için baktığı başlıca işaretler şunlardır:

• Senette yalancı bir ravi bulunması veya uyduranın bunu itiraf etmesi.
• Kur'an'a, mütevatir sünnete veya kesin bilgilere açıkça aykırı olması.
• Küçük bir amele akıl almaz sevaplar (binlerce peygamber sevabı gibi) ya da küçük bir hataya ağır cezalar vaat edilmesi.
• Peygamber'in üslubuna yakışmayan bayağı, abartılı ifadeler ve tarihî gerçeklerle çelişen bilgiler içermesi.
• Önemli bir olayı yalnızca tek ve güvenilmez bir kişinin nakletmesi.

İbnü'l-Cevzî'nin el-Mevzûât'ı, Suyûtî'nin el-Leâli'l-masnûa'sı ve Aliyyü'l-Kârî'nin el-Esrâru'l-merfûa'sı uydurma hadisleri toplayan meşhur eserlerdir.