İbn Ebû Şeybe

Hayatı

Tam adı Ebû Bekir Abdullah bin Muhammed bin Ebû Şeybe İbrâhim bin Osman el-Absî el-Kûfî'dir. Benî Abs'in mevlâsıdır. Aile soyunun Arap olmadığı kabul edilir; TDV İslâm Ansiklopedisi ailenin aslen Belhli olduğunu düşünürken, bazı ricâl kaynakları Vâsıt kökenli olduğunu kaydeder. 159 (776) yılında Kûfe'de doğdu. Babası, dedesi, kardeşleri Osman ve Kāsım ile oğlu İbrâhim de muhaddis olan bir ilim ailesinin en meşhur ferdidir.

Hadis tahsiline erken yaşta başladı ve on dört yaşında Kadı Şerîk bin Abdullah'tan ders aldı. Kûfe, Basra, Rey, Bağdat ve Hicaz'da Abdullah bin Mübârek, Cerîr bin Abdülhamîd, Vekî' bin Cerrâh, Süfyân bin Uyeyne ve Yahyâ bin Saîd el-Kattân gibi muhaddislerden hadis dinledi. Talebeleri arasında Buhârî, Müslim, Ebû Dâvûd, İbn Mâce, Ebû Zür'a er-Râzî, Bakī bin Mahled ve Ebû Ya'lâ el-Mevsılî gibi isimler bulunur.

Ahmed bin Hanbel ile Yahyâ bin Maîn onu doğru sözlü (sadûk) bir râvi olarak nitelemiştir. Ahmed onu kardeşi Osman'a tercih eder. Iclî ve Ebû Hâtim güvenilir (sika) olduğunu söylemiştir. İbn Hibbân onu hâfız ve titiz bir musannif olarak tanıtır, Ebû Zür'a da hâfızasının gücünü över. İbn Hacer'in hükmü "sika, hâfız, birçok eser sahibi" şeklindedir. Abbâsî Halifesi Mütevekkil'in, Mu'tezile'nin etkisini kırmak amacıyla görevlendirdiği âlimler arasında yer aldı ve Bağdat'ta otuz bini aşkın dinleyiciye hadis okudu.

En önemli eseri, hadislerle birlikte sahâbe sözlerini ve tâbiîn fetvalarını senedleriyle konu sırasına göre derleyen el-Musannef'tir. Eser, sahâbe ve tâbiîn dönemi fıkhının en zengin kaynaklarından biri sayılır. Kitabın sonunda Ebû Hanîfe'nin görüşlerine itiraz ettiği bir bölüm vardır ve bu bölüme sonraki Hanefî âlimler reddiye yazmıştır. Kütüb-i Sitte musanniflerinin hocasıdır. Özellikle Müslim'in Sahîh'inde rivayetleri çok geniş yer tutar: İbn Hacer'in naklettiği bir sayıma göre Buhârî ondan otuz kadar, Müslim ise 1540 hadis almıştır.

8 Muharrem 235 (2 Ağustos 849) tarihinde vefat etti. Bazı kaynaklar ölüm yılını 234 olarak verir.