Ravi

Süfyân bin Uyeyne

Hayatı

Tam adı Ebû Muhammed Süfyân bin Uyeyne bin Meymûn el-Hilâlî'dir. Hilâl bin Âmir oğullarına nisbetle Hilâlî diye anılır. Şâban 107'de (Aralık 725 - Ocak 726) Kûfe'de doğdu. Zehebî de kendi ifadesine dayanarak doğum tarihini aynı şekilde verir. Ailesi 120 (738) yılı civarında Mekke'ye göç etti ve Süfyân ömrünün büyük bölümünü burada geçirdi. Bu yüzden "Mekke'nin muhaddisi" olarak tanındı.

Küçük yaşta hadis meclislerine katılmaya başladı ve özellikle yaşlı tâbiîlere yetişerek onların rivayetlerini sonraki nesillere taşıdı. Seksenden fazla hocası vardır. Bunların başında Amr bin Dînâr, Zührî, Ebû İshak es-Sebîî, Eyyûb es-Sahtiyânî, Hişâm bin Urve ve Ma'mer bin Râşid gelir. Zührî onun zekâsını erkenden fark edip kendisiyle özel olarak ilgilenmiştir. Bu yüzden İbn Uyeyne, Zührî'nin hadislerini İmam Mâlik'le birlikte en sağlam nakleden kişi sayılır.

Talebeleri arasında İmam Şâfiî, Ahmed bin Hanbel, Humeydî, Ali bin Medînî, Yahyâ bin Maîn, İshak bin Râhûye, Abdürrezzâk, Abdurrahman bin Mehdî ve Ebû Bekir bin Ebû Şeybe gibi büyük âlimler vardır. A'meş, İbn Cüreyc ve Şu'be gibi bazı hocaları da ondan rivayette bulunmuştur. Süfyân es-Sevrî ile birlikte "iki Süfyân" (Süfyâneyn) diye anılır.

Iclî onun hadiste sağlam (sebt) olduğunu, yedi bin kadar hadis bildiğini ve kitabı bulunmadığını söyler. Ebû Hâtim onu güvenilir bir imam olarak görür ve Amr bin Dînâr'ın hadislerini Şu'be'den iyi bildiğini belirtir. Yahyâ bin Maîn'den, ölümünden önceki yıl hâfızasının karıştığına dair bir rivayet nakledilmiştir; Zehebî bu iddiayı kabul etmemiştir. Kendisine nisbet edilen tedlîs iddiası da klasik kaynaklarca doğrulanmaz. Şâfiî mezhebinin hadis rivayet zincirinde önemli bir halkadır. Rivayetleri Kütüb-i Sitte'nin bütün kitaplarında yer alır. Hadislerinden oluşan bir cüz günümüze ulaşmış, tefsire dair görüşleri de modern dönemde derlenip yayımlanmıştır.

Hiç evlenmediği ve sade bir hayat sürdüğü kaydedilen Süfyân bin Uyeyne 1 Receb 198 (25 Şubat 814) tarihinde Mekke'de vefat etti ve Hacûn'a defnedildi. Zehebî de vefat yılını 198 olarak verir. İstanbul'daki Yeraltı Camii'nde ona nisbet edilen makam ise klasik kaynaklardaki bilgilerle uyuşmaz.

Kaynaklar

Hadisler

1 Ameller ancak niyetlere göredir. Herkese ancak niyet ettiği şey vardır. Ömer b. el-Hattâb minber üzerinde Sahîh-i BuhârîVahyin Başlangıcı 72 Ağaçlar arasında bir ağaç vardır ki onun misali Müslümanın misali gibidir: Hurma ağacı. Mücâhid şöyle dedi: Medine'ye kadar İbn Ömer'e arkadaşlık ettim; onun Resûlullah'tan tek bir hadisten başka bir şey rivayet ettiğini işitmedim. Şöyle dedi: Sahîh-i Buhârîİlim 73 Ancak iki kişiye gıpta edilir: Malını hak yolunda harcayana ve hikmetle hükmedip onu öğretene. Abdullah b. Mes'ûd Sahîh-i Buhârîİlim 113 Abdullah b. Amr hadisleri yazardı, ben yazmazdım. Vehb b. Münebbih, kardeşinden şöyle rivayet etti: Ebû Hüreyre'yi şöyle derken işittim: Sahîh-i Buhârîİlim 115 Dünyada nice giyinik kadın vardır ki âhirette çıplaktır. Ümmü Seleme Sahîh-i Buhârîİlim 122 İki denizin birleştiği yerde senden daha bilgili bir kul vardır: Mûsâ ile Hızır kıssası. Saîd b. Cübeyr Sahîh-i Buhârîİlim 137 Bir ses işitmedikçe veya bir koku duymadıkça namazdan ayrılmasın. Abbâd b. Temîm, amcasından Sahîh-i BuhârîAbdest 138 Peygamber horlayıncaya kadar uyudu, sonra kalkıp abdest almadan namaz kıldı. İbn Abbâs Sahîh-i BuhârîAbdest 177 Abdestin bozulduğundan şüphelenen, ses işitmedikçe veya koku duymadıkça namazdan ayrılmasın. Abbâd b. Temîm, amcasından Sahîh-i BuhârîAbdest 242 Sarhoşluk veren her içki haramdır. Âişe Sahîh-i BuhârîAbdest 243 Fâtıma, Peygamber'in yüzündeki kanı yıkadı; yarası yakılmış hasırla tedavi edildi. Ebû Hâzim Sahîh-i BuhârîAbdest 253 Peygamber ile Meymûne tek bir kaptan yıkanırlardı. İbn Abbâs Sahîh-i BuhârîGusül 260 Peygamber gusülde tenasül uzvunu yıkadıktan sonra elini duvara sürüp yıkadı. Meymûne Sahîh-i BuhârîGusül 294 Hayız, Allah'ın Âdem kızlarına yazdığı bir şeydir. Kâsım, Âişe'den Sahîh-i BuhârîHayız 314 Miskli bir bez parçası al, onunla temizlen: Hayız guslü. Âişe Sahîh-i BuhârîHayız 320 Hayız geldiğinde namazı bırak; gidince yıkan ve namaz kıl. Âişe Sahîh-i BuhârîHayız 377 Peygamber minberin üzerinde namaz kıldırdı, secde için geri geri çekilip yere secde etti. Ebû Hâzim Sahîh-i BuhârîNamaz 394 Doğuda da batıda da kıble yoktur: Kıbleye yönelmeyin, doğuya veya batıya dönün. Ebû Eyyûb el-Ensârî Sahîh-i BuhârîNamaz 395, 396 Peygamber Kâbe'yi tavaf etti ve makamın arkasında iki rekât namaz kıldı. Amr b. Dînâr Sahîh-i BuhârîNamaz 414 Önünüze veya sağınıza değil, soluna veya sol ayağınızın altına tükürün. Ebû Saîd Sahîh-i BuhârîNamaz 451 Mescitten oklarla geçerken demir uçlarından tut. Süfyân Sahîh-i BuhârîNamaz 456 Velâ hakkı azat edene aittir; Allah'ın Kitabı'nda olmayan şart geçersizdir. Âişe Sahîh-i BuhârîNamaz 536, 537 Ateş Rabbine şikâyet etti; ona biri kışın biri yazın iki nefes için izin verildi. Ebû Hüreyre Sahîh-i BuhârîNamaz Vakitleri 546 Peygamber ikindiyi güneş odama vururken kılardı. Âişe Sahîh-i BuhârîNamaz Vakitleri 727 Ben ve bir yetim Peygamber'in arkasında kıldık; annem Ümmü Süleym de arkamızdaydı. Enes b. Mâlik Sahîh-i BuhârîEzan 752 Bu hamîsanın nakışları beni meşgul etti; bunu Ebû Cehm'e götürün. Âişe Sahîh-i BuhârîEzan 756 Fâtiha'yı okumayanın namazı yoktur. Ubâde b. Sâmit Sahîh-i BuhârîEzan 805 Attan düşen Resûlullah: İmam, kendisine uyulsun diye imam kılınmıştır; Rabbenâ ve leke'l-hamd deyin. Enes b. Mâlik Sahîh-i BuhârîEzan 842 Peygamber'in namazının bittiğini tekbirden anlardım. İbn Abbâs Sahîh-i BuhârîEzan 858 Cuma günü gusletmek, ergenlik çağına giren herkese vâciptir. Ebû Saîd el-Hudrî Sahîh-i BuhârîEzan 859 Peygamber uyudu, sonra müezzin namazı haber verince abdest almadan namazı kıldı. İbn Abbâs Sahîh-i BuhârîEzan 871 Peygamber Ümmü Süleym'in evinde namaz kıldı; ben ve bir yetim arkasında, Ümmü Süleym de arkamızdaydı. Enes Sahîh-i BuhârîEzan 874 Ümmü Süleym'in evinde kılınan namazda kadın erkeklerin arkasında durdu. Enes Sahîh-i BuhârîEzan 925 Resûlullah bir akşam namazdan sonra kalktı, teşehhüd getirip Allah'ı övdü, sonra Emmâ ba'd dedi. Ebû Humeyd es-Sâidî Sahîh-i BuhârîCuma 931 İmam hutbe okurken mescide giren adama: "Namaz kıldın mı? Öyleyse iki rekât kıl." Câbir Sahîh-i BuhârîCuma 1012 Peygamber musallâya çıkıp kıbleye yöneldi, ridâsını ters çevirdi ve iki rekât kıldı. Abdullah b. Zeyd Sahîh-i Buhârîİstiskâ (Yağmur Duası) 1026 Peygamber yağmur duası etti, iki rekât namaz kıldı ve ridâsını ters çevirdi. Abbâd b. Temîm, amcasından Sahîh-i Buhârîİstiskâ (Yağmur Duası) 1027 Peygamber yağmur duası için musallâya çıktı, kıbleye yönelip iki rekât kıldı ve ridâsını ters çevirdi. Abbâd b. Temîm, amcasından Sahîh-i Buhârîİstiskâ (Yağmur Duası) 1090 Namaz ilk farz kılındığında iki rekât idi; yolculuk namazı bu hâliyle bırakıldı, mukimken kılınan tamamlandı. Âişe Sahîh-i BuhârîNamazı Kısaltma (Taksîr) 1106 Peygamber yolculukta acelesi olduğunda akşam ile yatsıyı birleştirirdi. Abdullah b. Ömer Sahîh-i BuhârîNamazı Kısaltma (Taksîr) 1114 Resûlullah attan düşüp sağ yanı sıyrılınca oturarak namaz kıldı, biz de oturarak kıldık. Enes Sahîh-i BuhârîNamazı Kısaltma (Taksîr) 1120 Allah'ım! Hamd sana mahsustur; göklerin, yerin ve onlarda bulunanların kayyumu sensin. İbn Abbâs Sahîh-i BuhârîTeheccüd (Gece Namazı) 1131 Allah'a en sevimli namaz Dâvûd'un namazı, en sevimli oruç da Dâvûd'un orucudur. Abdullah b. Amr b. Âs Sahîh-i BuhârîTeheccüd (Gece Namazı) 1153 Nefsinin ve ailenin senin üzerinde hakkı vardır; oruç tut ve ara ver, gece kalk ve uyu. Abdullah b. Amr Sahîh-i BuhârîTeheccüd (Gece Namazı) 1161 Peygamber sabahın sünnetinden sonra Âişe uyanıksa onunla konuşur, değilse namaz için çağrılıncaya kadar uzanırdı. Âişe Sahîh-i BuhârîTeheccüd (Gece Namazı) 1162 Peygamber iki rekâttan sonra Âişe uyanıksa onunla konuşur, değilse uzanırdı. Âişe Sahîh-i BuhârîTeheccüd (Gece Namazı) 1174 İbn Abbâs: "Resûlullah ile sekiz rekâtı bir arada, yedi rekâtı da bir arada kıldım" dedi. Amr Sahîh-i BuhârîTeheccüd (Gece Namazı) 1189 Ancak üç mescide yolculuk yapılır: Mescid-i Harâm, Resûl'ün mescidi ve Mescid-i Aksâ. Ebû Hüreyre Sahîh-i BuhârîMekke ve Medine Mescidlerinde Kılınan Namazın Fazileti 1203 Tesbih erkekler için, tasfîk (el çırpmak) kadınlar içindir. Ebû Hüreyre Sahîh-i BuhârîNamaz İçinde Yapılan Hareketler 1251 Üç çocuğu ölen müslüman, yeminin yerine gelmesi kadarı dışında ateşe girmez. Ebû Hüreyre Sahîh-i BuhârîCenazeler 1270 Peygamber, defnedildikten sonra Abdullah b. Übey'i kabirden çıkarttı, tükürüğünden üfleyip ona gömleğini giydirdi. Câbir Sahîh-i BuhârîCenazeler 1280 Allah'a ve âhiret gününe iman eden bir kadının bir ölü için üç günden fazla yas tutması helâl değildir. Zeyneb bint Ebû Seleme Sahîh-i BuhârîCenazeler 1293 Uhud şehidine feryat eden kadın için: "Niçin ağlıyor? Melekler kanatlarıyla onu gölgeleyip durdular" buyurdu. Câbir b. Abdillah Sahîh-i BuhârîCenazeler 1301 Umulur ki Allah, geçirdiğiniz gecenizi ikiniz için bereketli kılar. Enes b. Mâlik Sahîh-i BuhârîCenazeler 1307 Cenazeyi gördüğünüzde, sizi geride bırakıncaya kadar ayağa kalkın. Âmir b. Rebîa Sahîh-i BuhârîCenazeler 1315 Cenazeyi acele götürün; salih ise onu bir hayra götürüyorsunuz, değilse bir şerri boyunlarınızdan indiriyorsunuz. Ebû Hüreyre Sahîh-i BuhârîCenazeler 1350 Resûlullah, kabrine konulmuş olan Abdullah b. Übey'i çıkarttı, üzerine tükürüğünden üfledi ve ona gömleğini giydirdi. Câbir b. Abdullah Sahîh-i BuhârîCenazeler 1357 Ben ve annem mustaz'aflardan idik; ben çocuklardan, annem de kadınlardan. İbn Abbâs Sahîh-i BuhârîCenazeler 1371 Âişe: Peygamber ancak "Onlar şimdi benim söylediğimin hak olduğunu biliyorlar" demişti. Âişe Sahîh-i BuhârîCenazeler 1523 Yemen halkı hac eder, azık almaz ve "Biz tevekkül edenleriz" derlerdi; Mekke'ye gelince insanlardan dilenirlerdi. Abdullah b. Abbâs Sahîh-i BuhârîHac 1527 İbn Ömer: Peygamber mîkâtları belirledi. Abdullah b. Ömer Sahîh-i BuhârîHac 1541 Resûlullah ancak mescidin yanından, yani Zülhuleyfe mescidinden telbiye getirip ihrama girdi. Abdullah b. Ömer Sahîh-i BuhârîHac 1577 Peygamber Mekke'ye geldiğinde onun yukarısından girdi, aşağısından çıktı. Âişe Sahîh-i BuhârîHac 1591 Kâbe'yi Habeşlilerden iki incecik bacaklı biri yıkacaktır. Ebû Hüreyre Sahîh-i BuhârîHac 1623, 1624 Câbir: Umre yapan kişi Safâ ile Merve arasında tavaf edinceye kadar hanımına yaklaşmasın. Amr b. Dînâr Sahîh-i BuhârîHac 1645, 1646 Safâ ile Merve arasında tavaf edinceye kadar hanımına kesinlikle yaklaşmasın. Amr b. Dînâr Sahîh-i BuhârîHac 1649 Resûlullah Beytullah'ta ve Safâ ile Merve arasında ancak müşriklere gücünü göstermek için koştu. İbn Abbâs Sahîh-i BuhârîHac 1658 Arafe günü insanlar Peygamber'in orucundan şüphe edince ona bir içecek gönderdim, o da içti. Ümmü'l-Fadl Sahîh-i BuhârîHac 1664 Peygamber'i Arafat'ta vakfede dururken gördüm ve: "Vallahi bu Hums'tandır; burada ne işi var?" dedim. Cübeyr b. Mut'im Sahîh-i BuhârîHac 1678 Ben, Peygamber'in Müzdelife gecesi ailesinin zayıfları arasında önden gönderdiği kimselerdenim. İbn Abbâs Sahîh-i BuhârîHac 1740 Peygamber'i Arafat'ta hutbe okurken işittim. İbn Abbâs Sahîh-i BuhârîHac 1754 Âişe: "Resûlullah'a ihrama girerken ve tavaftan önce ihramdan çıkarken şu iki elimle koku sürdüm" dedi. Abdurrahman b. Kâsım Sahîh-i BuhârîHac 1755 İnsanlara son işlerinin Beytullah'ta olması emredildi; ancak hayızlı kadına bu hafifletildi. İbn Abbâs Sahîh-i BuhârîHac 1766 Muhassab'da konaklamak bir şey değildir; orası ancak Resûlullah'ın konakladığı bir yerdir. İbn Abbâs Sahîh-i BuhârîHac 1784 Peygamber, Âişe'yi terkisine alıp ona Ten'îm'den umre yaptırmasını Abdurrahmân'a emretti. Abdurrahmân b. Ebû Bekir Sahîh-i BuhârîUmre 1790 Âişe: "Bu âyet, Menât için ihrama girip Safâ ile Merve arasında tavaftan sıkıntı duyan Ensâr hakkında indi" dedi. Urve Sahîh-i BuhârîUmre 1793, 1794 Câbir: "Safâ ile Merve arasında tavaf edinceye kadar hanımına kesinlikle yaklaşmasın" dedi. Amr b. Dînâr Sahîh-i BuhârîUmre 1823 İhramlı arkadaşları Ebû Katâde'ye avda yardım etmediler; Peygamber: "Onu yiyin, helaldir" buyurdu. Ebû Katâde Sahîh-i BuhârîAv Cezası (İhramlının Avlanması) 1835 Resûlullah ihramlıyken hacamat oldu. İbn Abbâs Sahîh-i BuhârîAv Cezası (İhramlının Avlanması) 1878 Ben fitnelerin evlerinizin aralarına yağmur damlaları gibi düştüğünü görüyorum. Üsâme Sahîh-i BuhârîMedine'nin Faziletleri 1895 Kişinin ailesi, malı ve komşusu hakkındaki fitnesini namaz, oruç ve sadaka örter. Huzeyfe Sahîh-i BuhârîOruç 1941 Gecenin şu taraftan geldiğini gördüğünüzde oruçlu iftar etmiş olur. İbn Ebî Evfâ Sahîh-i BuhârîOruç 1954 Gece şu taraftan gelip gündüz şu taraftan çekildiğinde ve güneş battığında oruçlu iftar etmiş olur. Ömer b. el-Hattâb Sahîh-i BuhârîOruç 2006 Peygamber'in orucunu özellikle gözettiği gün Âşûrâ, ay ise Ramazan'dı. İbn Abbâs Sahîh-i BuhârîOruç 2014 Kim Kadir gecesini iman ederek ve sevabını umarak ihya ederse, geçmiş günahları bağışlanır. Ebû Hüreyre Sahîh-i BuhârîKadir Gecesinin Fazileti 2024 Son on gün girdiğinde Peygamber izarını sıkı bağlar, gecesini ihya eder ve ailesini uyandırırdı. Âişe Sahîh-i BuhârîKadir Gecesinin Fazileti 2039 Gel, bu Safiyye'dir; çünkü şeytan Âdemoğlunda kanın dolaştığı yerde dolaşır. Ali b. Hüseyin, Safiyye'den Sahîh-i Buhârîİ'tikâf 2040 İtikâfa girmiş olan itikâf yerine dönsün; bu geceyi gördüm ve kendimi su ve çamurda secde ederken gördüm. Ebû Saîd Sahîh-i Buhârîİ'tikâf 2050 Ukâz, Mecenne ve Zü'l-Mecâz cahiliye döneminde pazarlardı; İslâm gelince orada ticareti günah saydılar. İbn Abbâs Sahîh-i BuhârîAlım Satım (Büyû') 2051 Helal bellidir, haram da bellidir; ikisinin arasında şüpheli işler vardır. Nu'mân b. Beşîr Sahîh-i BuhârîAlım Satım (Büyû') 2056 Namazda bir şey hisseden kimse, bir ses işitinceye ya da bir koku duyuncaya kadar namazı bırakmaz. Abbâd b. Temîm'in amcası Sahîh-i BuhârîAlım Satım (Büyû') 2098 Hac mevsiminde ticaret: Ukâz, Mecenne ve Zü'l-Mecâz cahiliye pazarlarıydı; İslâm gelince ticareti günah saydılar. İbn Abbâs Sahîh-i BuhârîAlım Satım (Büyû') 2099 İbn Ömer hasta develeri geri vermedi: "Resûlullah'ın hükmüne razı olduk: Hastalık bulaşması yoktur" dedi. Amr Sahîh-i BuhârîAlım Satım (Büyû') 2115 Peygamber Ömer'den huysuz deveyi satın aldı ve "Ey Abdullah b. Ömer! O senindir, onunla dilediğini yap" buyurdu. İbn Ömer Sahîh-i BuhârîAlım Satım (Büyû') 2122 Peygamber torununu kucaklayıp öptü ve "Allah'ım! Onu sev, onu seveni de sev" buyurdu. Ebû Hüreyre ed-Devsî Sahîh-i BuhârîAlım Satım (Büyû') 2134 Altın altınla ribâdır, ancak al-ver (peşin) olursa müstesna; buğday, hurma ve arpa da böyledir. Mâlik b. Evs Sahîh-i BuhârîAlım Satım (Büyû') 2135 Yasaklanan, yiyeceğin teslim alınmadan satılmasıdır; İbn Abbâs: "Her şeyin de onun gibi olduğunu düşünüyorum." İbn Abbâs Sahîh-i BuhârîAlım Satım (Büyû') 2140 Kişi kardeşinin satışı üzerine satış yapmasın, kardeşinin dünürlüğü üzerine dünür olmasın. Ebû Hüreyre Sahîh-i BuhârîAlım Satım (Büyû') 2157 Şehadet, namaz, zekât, dinleyip itaat ve her Müslümanın iyiliğini istemek üzere Resûlullah'a biat ettim. Cerîr Sahîh-i BuhârîAlım Satım (Büyû') 2191 Resûlullah ağaçtaki meyvenin kuru hurmayla satılmasını yasakladı, ariyyenin tahminiyle satılmasına ruhsat verdi. Sehl b. Ebû Hasme Sahîh-i BuhârîAlım Satım (Büyû')