Ravi

Abdullah bin Abbâs

Hayatı

Tam adı Ebü'l-Abbâs Abdullah bin Abbâs bin Abdülmuttalib el-Kureşî el-Hâşimî'dir. Hz. Peygamber'in amcası Abbâs'ın oğludur ve İbn Abbas diye tanınır. Müslümanların Kureyş boykotu altında bulunduğu yıllarda, hicretten yaklaşık üç yıl önce Mekke'de doğdu. Annesi Ümmü'l-Fazl Lübâbe, teyzesi ise Hz. Peygamber'in eşi Meymûne'dir. Bu yakınlık sayesinde zaman zaman Peygamber evinde kaldı. Hz. Peygamber onun Kitab'ı öğrenmesi ve dinde derin anlayış sahibi olması için dua etti. Resûlullah vefat ettiğinde on üç yaşındaydı.

Hz. Osman döneminde hac emîrliği yaptı. Hz. Ali'nin yanında Cemel ve Sıffîn'de bulundu, Hâricîlerle tartışarak bir kısmını ikna etti ve bir süre Basra valiliği yaptı. Abdullah bin Zübeyr'e biat etmeyerek Tâif'e çekildi ve orada vefat etti. TDV İslâm Ansiklopedisi ölüm tarihini 68 (687-88) olarak verir. Zehebî de çoğunluğun bu tarihte birleştiğini, Ali bin Medînî'nin ise 67 veya 68 dediğini kaydeder. Cenaze namazını Muhammed bin Hanefiyye kıldırdı.

Yaşı küçük olduğu için hadislerinin bir kısmını doğrudan Hz. Peygamber'den, çoğunu da Ömer, Ali, Muâz bin Cebel, Übey bin Kâ'b, Zeyd bin Sâbit gibi büyük sahâbîlerden öğrendi. Müksirûndan biri olarak 1660 hadis rivayet etti. Bu rakam hem TDV'de hem Zehebî'de aynıdır. Buhârî ile Müslim 75 hadisinde birleşmiştir. TDV'ye göre ayrıca 120 hadisi yalnız Buhârî'de, 9 hadisi yalnız Müslim'de yer alır. Kendisinden 197 kişi rivayette bulunmuştur. Talebeleri arasında İkrime, Mücâhid, Atâ bin Ebû Rebâh, Saîd bin Cübeyr ve Tâvûs gibi Mekke ekolünün büyük fakih ve müfessirleri vardır.

İbn Abbas'ın asıl şöhreti tefsir alanındadır. Âyetlerin iniş sebeplerine ve Arap diline olan hâkimiyeti yüzünden "Tercümânü'l-Kur'ân" ve "Hibrü'l-ümme" (ümmetin âlimi) unvanlarıyla anılmıştır. Hz. Ömer genç yaşına rağmen onu Bedir ehlinin bulunduğu istişare meclislerine alırdı. Ona nisbet edilen tefsir rivayetlerinin sağlamlık derecesi farklıdır. Âlimler bu rivayetleri gelen yollara (tariklere) göre ayrı ayrı değerlendirmiştir. Fıkıh, Arap edebiyatı ve neseb bilgisinde de otorite sayılır. Rivayetleri Kütüb-i Sitte'nin bütün kitaplarında yer alır.

Kaynaklar

Hadisler

5 Onu acele okumak için dilini onunla birlikte hareket ettirme. Saîd b. Cübeyr, İbn Abbâs'tan Sahîh-i BuhârîVahyin Başlangıcı 6 Resûlullah insanların en cömerdiydi; en cömert olduğu zaman da Ramazan'dı. İbn Abbâs Sahîh-i BuhârîVahyin Başlangıcı 7 Müslüman ol ki selâmet bulasın: Herakleios'a yazılan mektup. Abdullah b. Abbâs Sahîh-i BuhârîVahyin Başlangıcı 29 Kocalarına nankörlük ederler, iyiliğe nankörlük ederler. İbn Abbâs Sahîh-i Buhârîİman 51 İman da böyledir; neşesi kalplere karıştığında hiç kimse onu beğenmemezlik etmez. Abdullah b. Abbâs Sahîh-i Buhârîİman 53 Bir olan Allah'a iman: Şehadet, namaz, zekât, Ramazan orucu ve ganimetin beşte birini vermek. Ebû Cemre Sahîh-i Buhârîİman 64 Peygamber'in mektubunu yırtan Kisrâ'ya darmadağın olmaları için beddua. Abdullah b. Abbâs Sahîh-i Buhârîİlim 74 Kulumuz Hızır senden daha bilgilidir: Mûsâ'nın Hızır'ı araması. İbn Abbâs Sahîh-i Buhârîİlim 75 Allah'ım! Ona Kitab'ı öğret. İbn Abbâs Sahîh-i Buhârîİlim 76 Ergenlik çağına yaklaşmışken Minâ'da safın önünden geçtim; bu bana kınanmadı. Abdullah b. Abbâs Sahîh-i Buhârîİlim 78 Mûsâ, Hızır'la buluşmak için yolculuğa çıktı: Balığı kaybettiğinde geri dön, onunla karşılaşacaksın. İbn Abbâs Sahîh-i Buhârîİlim 84 Peygamber haccında sorulara eliyle işaret ederek "Sakıncası yok" buyurdu. İbn Abbâs Sahîh-i Buhârîİlim 87 Bunları ezberleyin ve geride bıraktıklarınıza haber verin: Abdülkays heyetine verilen emirler. Ebû Cemre Sahîh-i Buhârîİlim 89 Ensârî komşumla Resûlullah'ın yanına nöbetleşe iner, birbirimize haber getirirdik. Ömer Sahîh-i Buhârîİlim 98 Peygamber kadınlara öğüt verdi ve sadaka vermelerini emretti. İbn Abbâs Sahîh-i Buhârîİlim 114 Bana yazacak bir şey getirin de size bir yazı yazayım; ondan sonra sapıtmayasınız. Ubeydullah b. Abdullah, İbn Abbâs'tan Sahîh-i Buhârîİlim 117 Teyzem Meymûne'nin evinde geceledim; Peygamber'in gece namazını gördüm. İbn Abbâs Sahîh-i Buhârîİlim 122 İki denizin birleştiği yerde senden daha bilgili bir kul vardır: Mûsâ ile Hızır kıssası. Saîd b. Cübeyr Sahîh-i Buhârîİlim 138 Peygamber horlayıncaya kadar uyudu, sonra kalkıp abdest almadan namaz kıldı. İbn Abbâs Sahîh-i BuhârîAbdest 140 Resûlullah'ı böyle abdest alırken gördüm: Yüzü tek avuç suyla iki elle yıkamak. Atâ b. Yesâr, İbn Abbâs'tan Sahîh-i BuhârîAbdest 141 Bismillâh. Allah'ım! Bizi şeytandan uzak tut, bize vereceğin çocuğu da şeytandan uzak tut. İbn Abbâs Sahîh-i BuhârîAbdest 143 Allah'ım! Onu dinde fakih kıl. İbn Abbâs Sahîh-i BuhârîAbdest 157 Peygamber uzuvlarını birer kez yıkayarak abdest aldı. İbn Abbâs Sahîh-i BuhârîAbdest 183 Resûlullah uykudan uyanıp Âl-i İmrân'ın son on âyetini okudu, abdest alıp gece namazı kıldı. Abdullah b. Abbâs Sahîh-i BuhârîAbdest 207 Resûlullah koyun eti yedi, sonra abdest almadan namaz kıldı. Abdullah b. Abbâs Sahîh-i BuhârîAbdest 211 Resûlullah süt içti, ağzını çalkaladı ve "Onun yağı var" buyurdu. İbn Abbâs Sahîh-i BuhârîAbdest 216 Kabirde azap gören iki kişi: Biri idrarından sakınmazdı, öteki de laf taşırdı. İbn Abbâs Sahîh-i BuhârîAbdest 218 Bu ikisi azap görüyor: Biri idrardan sakınmazdı, öteki de laf taşırdı. İbn Abbâs Sahîh-i BuhârîAbdest 235 Yağa düşen fareyi ve çevresindekini atın, yağınızı yiyin. Meymûne Sahîh-i BuhârîAbdest 236 Yağa düşen fareyi ve çevresindekini alıp atın. Meymûne Sahîh-i BuhârîAbdest 249 Resûlullah gusülden önce ayakları hariç namaz abdesti alır, ayaklarını sonra yıkardı. Peygamber'in hanımı Meymûne Sahîh-i BuhârîGusül 253 Peygamber ile Meymûne tek bir kaptan yıkanırlardı. İbn Abbâs Sahîh-i BuhârîGusül 257 Meymûne'nin anlattığı gusül: Bedene bir kez su dökmek. Meymûne Sahîh-i BuhârîGusül 259 Peygamber cünüplük guslünde ağzına ve burnuna su verirdi. Meymûne Sahîh-i BuhârîGusül 260 Peygamber gusülde tenasül uzvunu yıkadıktan sonra elini duvara sürüp yıkadı. Meymûne Sahîh-i BuhârîGusül 265 Resûlullah gusülde ayaklarını en sona bırakıp yerinden çekilerek yıkardı. Meymûne Sahîh-i BuhârîGusül 266 Peygamber gusülde sağ eliyle sol eline su dökerdi; kendisine uzatılan bezi almadı. Meymûne bint Hâris Sahîh-i BuhârîGusül 274 Gusülde abdest uzuvlarını yeniden yıkamadan bedenin geri kalanını yıkamak. Meymûne Sahîh-i BuhârîGusül 276 Peygamber gusülden sonra havlu almadı; ellerini silkeleyerek gitti. Meymûne Sahîh-i BuhârîGusül 281 Peygamber insanların yanında yıkanırken örtünürdü; Meymûne onu örttü. Meymûne Sahîh-i BuhârîGusül 329, 330 İfâza tavafından sonra hayız olan kadına dönmesi için ruhsat verildi. İbn Abbâs Sahîh-i BuhârîHayız 398 Peygamber Kâbe'nin ön tarafında iki rekât kıldı ve "Kıble işte budur" buyurdu. İbn Abbâs Sahîh-i BuhârîNamaz 431 Bana cehennem gösterildi; bugünkü kadar korkunç bir manzara hiç görmedim. Abdullah b. Abbâs Sahîh-i BuhârîNamaz 435, 436 Allah'ın laneti, peygamberlerinin kabirlerini mescit edinen Yahudilerin ve Hristiyanların üzerine olsun. Âişe ve Abdullah b. Abbâs Sahîh-i BuhârîNamaz 467 İnsanlardan bir dost edinecek olsaydım Ebû Bekir'i dost edinirdim. İbn Abbâs Sahîh-i BuhârîNamaz 493 İmamın sütresi arkasındakilerin de sütresidir: Safın önünden geçmek kınanmadı. Abdullah b. Abbâs Sahîh-i BuhârîNamaz 523 Abdülkays heyetine emredilenler: İman, namazı dosdoğru kılmak, zekât ve ganimetin beşte biri. İbn Abbâs Sahîh-i BuhârîNamaz Vakitleri 543 Peygamber Medine'de öğle ile ikindiyi, akşam ile yatsıyı birleştirerek kıldı. İbn Abbâs Sahîh-i BuhârîNamaz Vakitleri 562 Peygamber akşam ile yatsıyı ve öğle ile ikindiyi birleştirerek kıldı. İbn Abbâs Sahîh-i BuhârîNamaz Vakitleri 570, 571 Ümmetime zor gelmeyecek olsaydı yatsıyı bu vakitte kılmalarını emrederdim. Abdullah b. Ömer Sahîh-i BuhârîNamaz Vakitleri 581 Sabahtan sonra güneş doğuncaya, ikindiden sonra batıncaya kadar namaz kılmak yasaklandı. İbn Abbâs Sahîh-i BuhârîNamaz Vakitleri 616 İbn Abbâs çamurlu bir günde müezzine "Namaz evlerde kılınsın" diye seslenmesini emretti. Abdullah b. el-Hâris Sahîh-i BuhârîEzan 665 Peygamber, evimde bakılması için hanımlarından izin istedi ve iki adamın arasında çıktı. Âişe Sahîh-i BuhârîEzan 668 İbn Abbâs çamurlu bir günde müezzine: Namaz konaklarda kılınsın de, diye emretti. Abdullah b. Hâris Sahîh-i BuhârîEzan 687 İnsanlar namaz kıldı mı? Hayır, seni bekliyorlar ey Allah'ın Resûlü! Ubeydullah b. Abdullah b. Utbe Sahîh-i BuhârîEzan 697 Teyzem Meymûne'nin evinde geceledim; soluna durdum, Resûlullah beni sağına aldı. İbn Abbâs Sahîh-i BuhârîEzan 698 Peygamber on üç rekât kıldı, uyudu; müezzin gelince çıkıp abdest almadan namaz kıldı. İbn Abbâs Sahîh-i BuhârîEzan 699 Peygamber gece namazında başımdan tutup beni sağına durdurdu. İbn Abbâs Sahîh-i BuhârîEzan 726 Resûlullah arkamdan başımı tutarak beni sağına aldı. İbn Abbâs Sahîh-i BuhârîEzan 728 Elimden veya pazumdan tutup beni sağına durdurdu. İbn Abbâs Sahîh-i BuhârîEzan 748 Bana cennet gösterildi, ondan bir salkıma uzandım; onu alsaydım dünya durdukça ondan yerdiniz. Abdullah b. Abbâs Sahîh-i BuhârîEzan 763 Mürselât sûresi, Resûlullah'tan akşam namazında okurken işittiğim son sûredir. İbn Abbâs Sahîh-i BuhârîEzan 773 Cinler sabah namazında Peygamber'i dinleyip kavimlerine döndüler: Biz şaşılacak bir Kur'an dinledik. İbn Abbâs Sahîh-i BuhârîEzan 774 Peygamber emredilen namazlarda açıktan okudu, emredilen namazlarda sustu. İbn Abbâs Sahîh-i BuhârîEzan 787 Her eğilişte ve doğruluşta tekbir almak Peygamber'in namazı değil mi? İkrime Sahîh-i BuhârîEzan 788 Mekke'de yirmi iki tekbir alan şeyh hakkında: Bu, Ebü'l-Kâsım'ın sünnetidir. İkrime Sahîh-i BuhârîEzan 809 Peygamber'e yedi organ üzerine secde etmesi emrolundu: Alın, iki el, iki diz ve iki ayak. İbn Abbâs Sahîh-i BuhârîEzan 810 Yedi kemik üzerine secde etmekle, elbiseyi ve saçı toplamamakla emrolunduk. İbn Abbâs Sahîh-i BuhârîEzan 812 Yedi kemik üzerine secde etmekle emrolundum: Alın ve burun, iki el, iki diz ve ayak uçları. İbn Abbâs Sahîh-i BuhârîEzan 815 Peygamber'e yedi kemik üzerine secde etmesi, elbisesini ve saçını toplamaması emrolundu. İbn Abbâs Sahîh-i BuhârîEzan 816 Yedi organ üzerine secde etmekle emrolundum; saçı ve elbiseyi toplamam. İbn Abbâs Sahîh-i BuhârîEzan 841 Farz namazdan çıkınca sesle zikretmek Peygamber zamanında vardı. İbn Abbâs Sahîh-i BuhârîEzan 842 Peygamber'in namazının bittiğini tekbirden anlardım. İbn Abbâs Sahîh-i BuhârîEzan 857 Peygamber ayrı bir kabrin başında imam oldu, ashabı da arkasında saf oldu. Süleymân eş-Şeybânî Sahîh-i BuhârîEzan 859 Peygamber uyudu, sonra müezzin namazı haber verince abdest almadan namazı kıldı. İbn Abbâs Sahîh-i BuhârîEzan 861 Safın bir kısmının önünden geçip safa girdim; kimse bunu bana kınamadı. İbn Abbâs Sahîh-i BuhârîEzan 863 Bayramda hutbeden sonra kadınlara öğüt verdi; kadınlar takılarını Bilâl'in elbisesine atıyordu. Abdurrahman b. Âbis Sahîh-i BuhârîEzan 884 Cünüp olmasanız bile cuma günü gusledin, başlarınızı yıkayın ve güzel koku sürünün. Tâvûs Sahîh-i BuhârîCuma 885 İbn Abbâs, cuma günü güzel koku ya da yağ sürünmeyi soran Tâvûs'a "Bunu bilmiyorum" dedi. Tâvûs Sahîh-i BuhârîCuma 892 Resûlullah'ın mescidinden sonra ilk cuma, Bahreyn'de Cuvâsâ'daki Abdülkays mescidinde kılındı. İbn Abbâs Sahîh-i BuhârîCuma 901 Cuma kesin bir farzdır; fakat sizi çıkarıp çamurda yürütmeyi hoş görmedim: Yağmurda cuma. Abdullah b. el-Hâris Sahîh-i BuhârîCuma 927 Ensâr'ın iyilik yapanlarından kabul etsin, kötülük yapanlarını affetsin. Abdullah b. Abbâs Sahîh-i BuhârîCuma 944 İnsanların hepsi namazdaydı; fakat birbirlerini koruyorlardı. İbn Abbâs Sahîh-i BuhârîKorku Namazı (Salâtü'l-Havf) 958, 959, 960, 961 Ne Ramazan Bayramı günü ne de Kurban Bayramı günü (namaz için) ezan okunurdu. Câbir b. Abdillah Sahîh-i Buhârîİki Bayram 962 Resûlullah, Ebû Bekir, Ömer ve Osman'ın hepsi bayramda hutbeden önce namaz kılıyorlardı. İbn Abbâs Sahîh-i Buhârîİki Bayram 964 Peygamber Ramazan Bayramı günü iki rekât kıldı; ondan önce de sonra da namaz kılmadı. İbn Abbâs Sahîh-i Buhârîİki Bayram 969 On gündeki amel bu günlerdekinden üstün değildir; canını ve malını ortaya koyup dönmeyen müstesna. İbn Abbâs Sahîh-i Buhârîİki Bayram 975 Peygamber bayram namazını kıldı, sonra hutbe okudu; sonra kadınların yanına gelip onlara sadaka vermelerini emretti. İbn Abbâs Sahîh-i Buhârîİki Bayram 977 Kadınların ellerini uzatıp takılarını Bilâl'in elbisesine attıklarını gördüm. İbn Abbâs Sahîh-i Buhârîİki Bayram 979 Peygamber, Ebû Bekir, Ömer ve Osman bayram namazını hutbeden önce kılarlardı. İbn Abbâs Sahîh-i Buhârîİki Bayram 989 Peygamber Ramazan Bayramı günü Bilâl ile çıktı, iki rekât kıldı; öncesinde ve sonrasında namaz kılmadı. İbn Abbâs Sahîh-i Buhârîİki Bayram 992 İbn Abbâs, teyzesinin evinde Peygamber'in gece altı kez ikişer rekât kılıp sonra vitir kıldığını anlattı. İbn Abbâs Sahîh-i BuhârîVitir 1035 Ben sebâ rüzgârı ile yardım olundum; Âd kavmi ise debûr rüzgârı ile helak edildi. İbn Abbâs Sahîh-i Buhârîİstiskâ (Yağmur Duası) 1046 Peygamber güneş tutulduğunda mescitte dört secdede dört rükû kıldırdı; güneş namazdan ayrılmadan önce açıldı. Âişe Sahîh-i BuhârîKüsûf (Güneş Tutulması) 1052 Peygamber küsûf namazında Bakara sûresini okuyacak kadar uzun bir kıyam yaptı. Abdullah b. Abbâs Sahîh-i BuhârîKüsûf (Güneş Tutulması) 1069 Sâd sûresinin secdesi azîmetli secdelerden değildir; ama Peygamber'i onda secde ederken gördüm. İbn Abbâs Sahîh-i BuhârîKur'an Secdeleri (Tilâvet Secdesi) 1071 Peygamber Necm'de secde etti; onunla birlikte Müslümanlar, müşrikler, cinler ve insanlar da secde etti. İbn Abbâs Sahîh-i BuhârîKur'an Secdeleri (Tilâvet Secdesi) 1080 Peygamber on dokuz gün kaldı ve namazı kısalttı; biz de on dokuz gün kalırsak kısaltır, fazlasında tam kılarız. İbn Abbâs Sahîh-i BuhârîNamazı Kısaltma (Taksîr) 1085 Peygamber ve ashabı Zilhicce'nin dördüncü sabahı hac için telbiye getirerek Mekke'ye geldiler. İbn Abbâs Sahîh-i BuhârîNamazı Kısaltma (Taksîr) 1107 Resûlullah yolculukta öğle ile ikindiyi, akşam ile de yatsıyı birleştirirdi. İbn Abbâs Sahîh-i BuhârîNamazı Kısaltma (Taksîr)