İbn Şihâb ez-Zührî

Hayatı

Tam adı Ebû Bekir Muhammed bin Müslim bin Ubeydullah bin Abdullah bin Şihâb ez-Zührî'dir. Kureyş'in Zühreoğulları koluna mensup olduğu için Zührî, büyük dedesine nisbetle İbn Şihâb diye anılır. Medine'de doğdu. Doğum yılı olarak 50 veya 51 (671) yaygındır, 56 ve 58 yılları da zikredilir.

Kur'an'ı genç yaşta ezberledikten sonra Enes bin Mâlik, Sehl bin Sa'd ve Sâib bin Yezîd gibi sahâbîlere yetişti. Asıl hocaları ise Medine'nin yedi fakihi ve onların kuşağındaki büyük tâbiîlerdir. Bunların başında sekiz yıl yanında kaldığı Saîd bin Müseyyeb, Urve bin Zübeyr ve Ubeydullah bin Abdullah bin Utbe gelir. Hicrî 82 (701) yılında Dımaşk'a giderek Halife Abdülmelik bin Mervân'la tanıştı ve ardından gelen Emevî halifelerinin yakın çevresinde yer aldı. Bir dönem kadılık yaptı, Hişâm bin Abdülmelik'in çocuklarını okuttu.

Zührî, Ömer bin Abdülazîz'in emriyle hadisleri resmî olarak derleyip yazıya geçiren ilk âlim kabul edilir. Hicaz ve Şam hadislerini en iyi bilen kişi sayılmış, Şam bölgesinde isnadlı rivayeti yaygınlaştırmıştır. Ahmed bin Hanbel ve Nesâî, onun yer aldığı bazı zincirleri en sahih isnadlar arasında gösterir. Kendisinden rivayet edilen hadislerin 2200 civarında olduğu ve bunların yarısının doğrudan Hz. Peygamber'e ulaştığı belirtilir.

Kendisinden binlerce kişi hadis aldı. İmam Mâlik, Ma'mer bin Râşid, Süfyân bin Uyeyne, Yûnus bin Yezîd, Ukayl bin Hâlid, Şuayb bin Ebû Hamza ve Zübeydî bunların önde gelenleridir. Hocalarından Ömer bin Abdülazîz ve Atâ bin Ebû Rebâh da ondan rivayette bulunmuştur. Emevî yönetimine yakınlığı yüzünden bazı çağdaşları onu eleştirmiş, ancak Zehebî bu ilişkinin onun sağlam ve delil olarak kabul edilen bir râvi olmasına gölge düşürmediğini vurgulamıştır. Rivayetleri Kütüb-i Sitte'nin bütün kitaplarında geniş yer tutar.

Cömertliğiyle tanınan Zührî 17 Ramazan 124 (25 Temmuz 742) tarihinde Vâdilkurâ yakınlarındaki Şağb adlı arazisinde vefat etti ve oraya defnedildi. Vefatını 125 yılına koyan rivayet Zehebî tarafından aykırı (şâz) görülmüştür.