Kuteybe bin Saîd

Hayatı

Tam adı Ebû Recâ Kuteybe bin Saîd bin Cemîl es-Sekafî'dir. Asıl adının Yahyâ veya Ali olduğu, Kuteybe'nin lakabı olduğu da söylenir. Sakīf kabilesinin mevlâsıdır. Belh yakınlarındaki Bağlân köyünden olduğu için Belhî ve Bağlânî nisbeleriyle de anılır. Doğum tarihi tartışmalıdır: TDV İslâm Ansiklopedisi 149 (766) veya 150 yılını verir. İbn Hacer'in Tehzîbü't-Tehzîb'deki nakline göre kendisi 150'de doğduğunu söylemiş, Mûsâ bin Hârûn ise 148 yılını zikretmiştir.

Gençliğinde re'y ve kıyas taraftarı olduğu, gördüğü bir rüya üzerine hadise yöneldiği anlatılır. 172 (788) yılında başladığı uzun ilim yolculuğunda Bağdat, Şam, Mısır, Mekke ve Medine'yi dolaştı. Leys bin Sa'd, Mâlik bin Enes, Hammâd bin Zeyd, Ebû Avâne, İbn Lehîa ve Süfyân bin Uyeyne gibi dönemin büyük muhaddislerinden hadis aldı. Çok seyahat ettiği için "Cevvâl" (çok gezen) diye de anılmıştır.

216 (831) yılında Bağdat'a geldiğinde Ahmed bin Hanbel, Yahyâ bin Maîn, Ali bin Medînî, Humeydî, Ebû Hayseme ve Ebû Bekir bin Ebû Şeybe gibi büyük âlimler ondan hadis dinledi. Kütüb-i Sitte musanniflerinin önemli hocalarındandır ve rivayetleri bu eserlerde geniş yer tutar. TDV'nin verdiği sayılara göre Buhârî ondan 380, Müslim de 668 hadis nakletmiştir.

Hadis münekkitleri onu güvenilir bir râvi olarak kabul etmiştir. İbn Hacer onu "sika, sebt" (güvenilir ve sağlam) diye niteler. Hâkim güvenilir ve emin olduğunu söyler, İbnü'l-Kattân da ondan tedlîs bilinmediğini belirtir. Leys bin Sa'd kanalıyla rivayet ettiği, iki namazın birleştirilmesiyle ilgili bir hadiste isnadda yanıldığı ileri sürülmüştür. Ancak İbn Hacer bunun bir hata olabileceğini, hadisin uydurma sayılmasının ise yersiz olduğunu belirtmiştir. Zehebî onun yüksek isnadlı hadislerini içeren müstakil bir biyografi kaleme almıştır. Şiir yazdığı ve oldukça varlıklı olduğu da kaydedilir.

Şâban 240 (Ocak 855) tarihinde Bağlân'da vefat etti. Ölüm tarihini 241 olarak veren bir rivayet de vardır.